跳到内容
当前位置:首页>初中教材>周密 · 《观潮》|写进初中课本的南宋文脉守护者

周密 · 《观潮》|写进初中课本的南宋文脉守护者

  • 2026-11-23 00:14:56
周密 · 《观潮》|写进初中课本的南宋文脉守护者
苕霅留痕·与湖州结缘的历史人物 | 第54篇
一方水土,留住无数过客。有的人在此起兵逐鹿,有的人筑下城邑根基,有的人寄情山水写下传世著作... 
【苕霅留痕】系列,寻访那些和湖州深度羁绊的历史人物,循着现存古迹,读懂这座城市千百年的底色。
周密 · 《观潮》|写进初中课本的南宋文脉守护者
但凡读过初中语文,多半对一句古文记忆犹新:“浙江之潮,天下之伟观也。”
这篇描摹钱塘江盛景、惊艳后世的《观潮》,出自南宋末年湖州先贤周密之手。多数人只记得这段壮阔文字,却鲜少知晓,这位落笔传神的文人,是宋元乱世里孤独执着的文脉守护者。他以笔墨传薪,以藏书守文,在王朝倾覆的风雨之中,尽力留住鲜活的大宋文明,也为湖州文脉留下分量极重的一笔。
周密祖籍济南,先祖跟随宋室南渡,定居苕溪之畔的吴兴。青年时期他曾赴临安任职,也出知义乌县,亲眼见过南宋都城的繁华市井,亲身感受王朝一步步走向崩塌。宋亡之后,他坚守遗民气节,拒绝入仕元朝,归隐家乡,把往后数十年的时光,全部投入典籍搜集、校勘与著述。
战火之下,江南文献大量流散损毁。为保存文脉,周密在家中建起书种堂、志雅堂两座藏书楼。依托家传旧藏,再加上长年寻访搜集,他藏书四万二千余卷,金石刻本一千五百多种。在那个动荡年代,这座藏于溪山之间的藏书楼,成了南宋文献一处安稳的容身之地,护住许多即将消散的典籍。
藏书之外,周密留给后世最珍贵的遗产,是三部笔记:《武林旧事》《齐东野语》《癸辛杂识》。官修史书偏重朝堂军政、王朝兴替,很少细致记录民间生活,而周密的私人记述,刚好补上宋代社会生动的侧面。
《武林旧事》详记临安宫苑礼制、四时风俗、西湖游赏、瓦舍杂剧,我们今天了解南宋临安的市井烟火,大量细节都来自此书,《观潮》便收录在这一卷当中。《齐东野语》收录朝野掌故、名士轶事,订正正史记载的疏漏与坊间传闻的错处;《癸辛杂识》记录朝野逸闻、书画品鉴、四方风物,很多容易被正史忽略的细碎往事,靠他的笔录才得以留存。三部笔记,是研究宋代民俗、戏曲、书画、城市生活不可或缺的一手史料。
在词坛上,周密也是南宋雅词的殿军,和吴文英并称“二窗”。他的词格律精工,文辞清雅。早年多写湖山宴游之景,格调淡远;国破之后,词风转向沉郁含蓄,藏着挥之不去的故国之思。他选编的《绝妙好词》,精选南宋词人作品,保存不少无名文人的词作,很多篇目若无此选本,早已湮灭于兵火。这部选本的审美取向,更深刻影响了后来清代的浙西词派。
作为吴兴本土的文化大家,周密深刻影响了湖州文脉。宋元易代,江南文风遭受冲击,他隐居苕溪,藏书著书,带动了当地的藏书与治学风气,夯实了湖州崇文的底色。他的文字与坚守,让吴兴在宋末,成为江南重要的文化留存地。
周密不曾立下沙场功业,也没有身居高位,只是一介布衣,在乱世里默默打捞、记录故国记忆。他的文字不只是史料,也带着亲历者的温度,盛时的热闹、文人的风雅、亡国的怅惘,都一并收在笔下。
岁月流转,今天我们翻开课本读到《观潮》,惊叹江潮雄奇的同时,也应当看见文字背后的这位湖州先贤。王朝有更迭,城池会荒芜,唯有文脉可以代代相传。周密以一生笔墨,守住了宋时风月,让南宋的人间旧事,跨越漫长时光,依旧能够被后人看见。
你还希望我们书写湖州哪一位历史人物?欢迎在留言区告诉我。
如果你也喜爱江南历史人文,欢迎点个关注,一起解锁更多有关湖州的岁月故事。
【苕霅留痕】系列持续寻访故土风物往事。完整系列全部篇目,可点击👇🏻,打开【苕霅留痕:与湖州结缘的历史人物】合集阅读。
#周密 #湖州文史 #南宋遗民 #苕霅留痕
苕霅留痕:与湖州结缘的历史人物
基本 文件 流程 错误 SQL 调试
  1. 请求信息 : 2026-11-23 06:19:07 HTTP/1.1 GET : http://c.sjds.net/a/485006.html
  2. 运行时间 : 0.092308s [ 吞吐率:10.83req/s ] 内存消耗:4,370.00kb 文件加载:140
  3. 缓存信息 : 0 reads,0 writes
  4. 会话信息 : SESSION_ID=81d250238a54c4d862346844889fe69c
  1. /www/wwwroot/c.sjds.net/public/index.php ( 0.79 KB )
  2. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/autoload.php ( 0.17 KB )
  3. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/composer/autoload_real.php ( 2.49 KB )
  4. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/composer/platform_check.php ( 0.90 KB )
  5. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/composer/ClassLoader.php ( 14.03 KB )
  6. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/composer/autoload_static.php ( 4.90 KB )
  7. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-helper/src/helper.php ( 8.34 KB )
  8. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-validate/src/helper.php ( 2.19 KB )
  9. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/helper.php ( 1.47 KB )
  10. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/stubs/load_stubs.php ( 0.16 KB )
  11. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Exception.php ( 1.69 KB )
  12. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-container/src/Facade.php ( 2.71 KB )
  13. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/symfony/deprecation-contracts/function.php ( 0.99 KB )
  14. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/symfony/polyfill-mbstring/bootstrap.php ( 8.26 KB )
  15. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/symfony/polyfill-mbstring/bootstrap80.php ( 9.78 KB )
  16. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/symfony/var-dumper/Resources/functions/dump.php ( 1.49 KB )
  17. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-dumper/src/helper.php ( 0.18 KB )
  18. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/symfony/var-dumper/VarDumper.php ( 4.30 KB )
  19. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/App.php ( 15.30 KB )
  20. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-container/src/Container.php ( 15.76 KB )
  21. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/psr/container/src/ContainerInterface.php ( 1.02 KB )
  22. /www/wwwroot/c.sjds.net/app/provider.php ( 0.19 KB )
  23. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Http.php ( 6.04 KB )
  24. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-helper/src/helper/Str.php ( 7.29 KB )
  25. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Env.php ( 4.68 KB )
  26. /www/wwwroot/c.sjds.net/app/common.php ( 0.03 KB )
  27. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/helper.php ( 18.78 KB )
  28. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Config.php ( 5.54 KB )
  29. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/app.php ( 0.95 KB )
  30. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/cache.php ( 0.78 KB )
  31. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/console.php ( 0.23 KB )
  32. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/cookie.php ( 0.56 KB )
  33. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/database.php ( 2.48 KB )
  34. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/facade/Env.php ( 1.67 KB )
  35. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/filesystem.php ( 0.61 KB )
  36. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/lang.php ( 0.91 KB )
  37. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/log.php ( 1.35 KB )
  38. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/middleware.php ( 0.19 KB )
  39. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/route.php ( 1.89 KB )
  40. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/session.php ( 0.57 KB )
  41. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/trace.php ( 0.34 KB )
  42. /www/wwwroot/c.sjds.net/config/view.php ( 0.82 KB )
  43. /www/wwwroot/c.sjds.net/app/event.php ( 0.25 KB )
  44. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Event.php ( 7.67 KB )
  45. /www/wwwroot/c.sjds.net/app/service.php ( 0.13 KB )
  46. /www/wwwroot/c.sjds.net/app/AppService.php ( 0.26 KB )
  47. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Service.php ( 1.64 KB )
  48. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Lang.php ( 7.35 KB )
  49. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/lang/zh-cn.php ( 13.70 KB )
  50. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/initializer/Error.php ( 3.31 KB )
  51. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/initializer/RegisterService.php ( 1.33 KB )
  52. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/services.php ( 0.14 KB )
  53. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/service/PaginatorService.php ( 1.52 KB )
  54. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/service/ValidateService.php ( 0.99 KB )
  55. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/service/ModelService.php ( 2.04 KB )
  56. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-trace/src/Service.php ( 0.77 KB )
  57. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Middleware.php ( 6.72 KB )
  58. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/initializer/BootService.php ( 0.77 KB )
  59. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/Paginator.php ( 11.86 KB )
  60. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-validate/src/Validate.php ( 63.20 KB )
  61. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/Model.php ( 23.55 KB )
  62. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/concern/Attribute.php ( 21.05 KB )
  63. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/concern/AutoWriteData.php ( 4.21 KB )
  64. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/concern/Conversion.php ( 6.44 KB )
  65. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/concern/DbConnect.php ( 5.16 KB )
  66. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/concern/ModelEvent.php ( 2.33 KB )
  67. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/concern/RelationShip.php ( 28.29 KB )
  68. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-helper/src/contract/Arrayable.php ( 0.09 KB )
  69. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-helper/src/contract/Jsonable.php ( 0.13 KB )
  70. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/model/contract/Modelable.php ( 0.09 KB )
  71. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Db.php ( 2.88 KB )
  72. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/DbManager.php ( 8.52 KB )
  73. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Log.php ( 6.28 KB )
  74. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Manager.php ( 3.92 KB )
  75. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/psr/log/src/LoggerTrait.php ( 2.69 KB )
  76. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/psr/log/src/LoggerInterface.php ( 2.71 KB )
  77. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Cache.php ( 4.92 KB )
  78. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/psr/simple-cache/src/CacheInterface.php ( 4.71 KB )
  79. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-helper/src/helper/Arr.php ( 16.63 KB )
  80. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/cache/driver/File.php ( 7.84 KB )
  81. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/cache/Driver.php ( 9.03 KB )
  82. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/contract/CacheHandlerInterface.php ( 1.99 KB )
  83. /www/wwwroot/c.sjds.net/app/Request.php ( 0.09 KB )
  84. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Request.php ( 55.78 KB )
  85. /www/wwwroot/c.sjds.net/app/middleware.php ( 0.25 KB )
  86. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Pipeline.php ( 2.61 KB )
  87. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-trace/src/TraceDebug.php ( 3.40 KB )
  88. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/middleware/SessionInit.php ( 1.94 KB )
  89. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Session.php ( 1.80 KB )
  90. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/session/driver/File.php ( 6.27 KB )
  91. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/contract/SessionHandlerInterface.php ( 0.87 KB )
  92. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/session/Store.php ( 7.12 KB )
  93. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Route.php ( 23.73 KB )
  94. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/RuleName.php ( 5.75 KB )
  95. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/Domain.php ( 2.53 KB )
  96. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/RuleGroup.php ( 22.43 KB )
  97. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/Rule.php ( 26.95 KB )
  98. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/RuleItem.php ( 9.78 KB )
  99. /www/wwwroot/c.sjds.net/route/app.php ( 1.72 KB )
  100. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/facade/Route.php ( 4.70 KB )
  101. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/dispatch/Controller.php ( 4.74 KB )
  102. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/route/Dispatch.php ( 10.44 KB )
  103. /www/wwwroot/c.sjds.net/app/controller/Index.php ( 4.81 KB )
  104. /www/wwwroot/c.sjds.net/app/BaseController.php ( 2.05 KB )
  105. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/facade/Db.php ( 0.93 KB )
  106. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/connector/Mysql.php ( 5.44 KB )
  107. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/PDOConnection.php ( 52.47 KB )
  108. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/Connection.php ( 8.39 KB )
  109. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/ConnectionInterface.php ( 4.57 KB )
  110. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/builder/Mysql.php ( 16.58 KB )
  111. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/Builder.php ( 24.06 KB )
  112. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/BaseBuilder.php ( 27.50 KB )
  113. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/Query.php ( 15.71 KB )
  114. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/BaseQuery.php ( 45.13 KB )
  115. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/TimeFieldQuery.php ( 7.43 KB )
  116. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/AggregateQuery.php ( 3.26 KB )
  117. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/ModelRelationQuery.php ( 20.07 KB )
  118. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/ParamsBind.php ( 3.66 KB )
  119. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/ResultOperation.php ( 7.01 KB )
  120. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/WhereQuery.php ( 19.37 KB )
  121. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/JoinAndViewQuery.php ( 7.11 KB )
  122. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/TableFieldInfo.php ( 2.63 KB )
  123. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-orm/src/db/concern/Transaction.php ( 2.77 KB )
  124. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/log/driver/File.php ( 5.96 KB )
  125. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/contract/LogHandlerInterface.php ( 0.86 KB )
  126. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/log/Channel.php ( 3.89 KB )
  127. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/event/LogRecord.php ( 1.02 KB )
  128. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-helper/src/Collection.php ( 16.47 KB )
  129. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/facade/View.php ( 1.70 KB )
  130. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/View.php ( 4.39 KB )
  131. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Response.php ( 8.81 KB )
  132. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/response/View.php ( 3.29 KB )
  133. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/Cookie.php ( 6.06 KB )
  134. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-view/src/Think.php ( 8.38 KB )
  135. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/framework/src/think/contract/TemplateHandlerInterface.php ( 1.60 KB )
  136. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-template/src/Template.php ( 46.61 KB )
  137. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-template/src/template/driver/File.php ( 2.41 KB )
  138. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-template/src/template/contract/DriverInterface.php ( 0.86 KB )
  139. /www/wwwroot/c.sjds.net/runtime/temp/52e0794259aeabc01163982c3f0015ae.php ( 8.05 KB )
  140. /www/wwwroot/c.sjds.net/vendor/topthink/think-trace/src/Html.php ( 4.42 KB )
  1. CONNECT:[ UseTime:0.000808s ] mysql:host=172.18.0.4;port=3306;dbname=c_sjds;charset=utf8mb4
  2. SHOW FULL COLUMNS FROM `fenlei` [ RunTime:0.001122s ]
  3. SELECT * FROM `fenlei` WHERE `fid` = 0 [ RunTime:0.000526s ]
  4. SELECT * FROM `fenlei` WHERE `fid` = 63 [ RunTime:0.000404s ]
  5. SHOW FULL COLUMNS FROM `set` [ RunTime:0.000721s ]
  6. SELECT * FROM `set` [ RunTime:0.000356s ]
  7. SHOW FULL COLUMNS FROM `article` [ RunTime:0.000832s ]
  8. SELECT * FROM `article` WHERE `id` = 485006 LIMIT 1 [ RunTime:0.000507s ]
  9. UPDATE `article` SET `lasttime` = 1795385947 WHERE `id` = 485006 [ RunTime:0.001842s ]
  10. SELECT * FROM `fenlei` WHERE `id` = 65 LIMIT 1 [ RunTime:0.000395s ]
  11. SELECT * FROM `article` WHERE `id` < 485006 ORDER BY `id` DESC LIMIT 1 [ RunTime:0.000627s ]
  12. SELECT * FROM `article` WHERE `id` > 485006 ORDER BY `id` ASC LIMIT 1 [ RunTime:0.000555s ]
  13. SELECT * FROM `article` WHERE `id` < 485006 ORDER BY `id` DESC LIMIT 10 [ RunTime:0.000718s ]
  14. SELECT * FROM `article` WHERE `id` < 485006 ORDER BY `id` DESC LIMIT 10,10 [ RunTime:0.001297s ]
  15. SELECT * FROM `article` WHERE `id` < 485006 ORDER BY `id` DESC LIMIT 20,10 [ RunTime:0.001015s ]
0.105303s